|
|
Problematyka czasu pracy w nowelizacji Kodeksu Pracy
Wprowadzenie zmian w prawie pracy było podyktowane koniecznością
dostosowania prawa pracy do zmieniających się warunków rynku pracy oraz
do rosnących potrzeb pracodawców. Od 1 stycznia 2004 roku obowiązują
nowe systemy czasu pracy wprowadzone ostatnią nowelizacją kodeksu
pracy. Są to największe zmiany dotychczasowych przepisów, dlatego warto
i należy poświęcić im dużo uwagi.
Czas
pracy jest to czas w którym pracownik pozostaje do dyspozycji
pracodawcy w zakładzie lub innym miejscu wyznaczonym do wykonania
pracy. Czasem pracy jest sumą godzin w skali doby i tygodnia, w ciągu
których pracownik wykonuje pracę lub pozostaje do dyspozycji
przełożonych. Pozostawianie do dyspozycji pracodawcy obejmuje
rzeczywiste wykonywanie pracy, oczekiwanie na wykonanie pracy jak i
czas niewykonywania pracy. Do czasu pracy wliczamy min.: przerwy na
posiłek i krótki odpoczynek, przerwę na karmienie dziecka piersią, czas
szkolenia w zakresie BHP, co najmniej 5-minutową przerwę po każdej
godzinie pracy przy obsłudze monitora ekranowego.
Nowelizacja
kodeksu pracy z 2004 roku wprowadziła kilka nowych definicji związanych
z czasem pracy. Do najważniejszych z nich jest określenie terminu doba
i tydzień pracy używanych przez prawodawcę. Doba to 24 kolejne godziny,
poczynając od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z
obowiązującym go rozkładem czasu pracy (jeżeli pracownik zaczyna pracę
o 8:00, jego doba pracownicza trwa do 8:00 dnia następnego).
Pamiętajmy, że doba pracownicza wcale nie musi pokrywać się z dobą
astronomiczną, i tak jak w przetoczonym przykładzie może przypadać na
dwie takie doby. Natomiast przez tydzień pracowniczy należy rozumieć 7
kolejnych dni kalendarzowych, poczynając od pierwszego dnia okresu
rozliczeniowego.
Zasadniczo czas pracy wynosi 8 h na dobę i
przeciętnie 40 h w pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie
rozliczeniowym nie przekraczającym 4 miesięcy. Wprowadzenie przepisu o
przeciętnym pięciodniowym tygodniu pracy oznacza, że udzielenie
pracownikowi dni wolnych od pracy może nastąpić w całym okresie
rozliczeniowym czasu pracy. Terminy dodatkowych dni wolnych ustala się
w regulaminie, chyba, że ustalono je w układzie zbiorowym pracy.
Ponadto, każde święto występujące w okresie rozliczeniowym i
przypadające w innym dniu niż niedziela obniża wymiar czasu pracy o 8
godzin. Postanowieniem korzystnym dla pracodawców jest z pewnością to,
że jeżeli w tygodniu obejmującym 7 dni (od poniedziałku do niedzieli)
występują dwa święta w inny dzień niż niedziela, obniżenie wymiaru
czasu pracy może nastąpić tylko z tytułu jednego z tych świąt. Jednak
po raz pierwszy taka sytuacja będzie miała miejsce w maju 2006 , kiedy
1 i 3 maja oraz 25 i 26 grudnia przypada w jednym tygodniu. Dlatego
pracodawcy będą mogli zarządzić dzień do odpracowania za jeden z tych
dni.
Dopuszczalne jest wydłużenie okresu
rozliczeniowego ponad 4 miesiące, jednak tylko w rolnictwie i hodowli
oraz pilnowaniu mienia i ochronie osób. Maksymalny okres rozliczeniowy
w tych branżach może wynosić 6 miesięcy, a w uzasadnionych nietypowych
warunkach organizacyjnych lub technicznych mających wpływ na przebieg
procesu pracy do 12 miesięcy. Stosowanie przedłużonego okresu
rozliczeniowego jest niedopuszczalne w przypadku stosowania
równoważnego systemu czasu pracy oraz pracy w ruchu ciągłym. Od 1
stycznia 2004 roku , tygodniowy czas pracy łącznie z godzinami
nadliczbowymi, nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w przyjętym
okresie rozliczeniowym.
Kwestią, na którą każdy pracodawca musi
zwrócić uwagę od początku minionego roku, jest obowiązek zapewnienia
pracownikom dobowego i tygodniowego okresu nieprzerwanego odpoczynku.
Wprowadzone ostatnią nowelizacją kodeksu pracy nowe przepisy w tym
zakresie wymusiły zmiany w rozkładach czasu pracy.
Jeżeli dobowy
wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin pracownik ma prawo do
pełnej przerwy w pracy, trwającej 15 min, którą wlicza się do czasu
pracy. Rozkład czasu pracy (także dodatkowe dni wolne od pracy) ustala
się w układzie zbiorowym pracy lub regulaminie pracy. W razie braku
tych aktów ustalenie rozkładu czasu pracy należy do uprawnień
pracodawcy.
Zasadą jest, że pracownik ma prawo do co najmniej
11-godzinnego odpoczynku w każdej dobie. Odpoczynek ten musi być
nieprzerwany. Tylko w nielicznych, uzasadnionych przypadkach przepisy
nie dają pracownikowi prawa do korzystania z regularnego w każdej dobie
co najmniej 11-godzinnego, nieprzerwanego odpoczynku. Wówczas jednak
zamiast nich przewiduje się tzw. równoważne okresu odpoczynku. Chodzi
tu zwłaszcza o udzielenie pracownikom odpowiednio dłuższego czasu
wolnego rekompensującego pracę w wydłużonym dobowym wymiarze czasu
pracy.
Wprowadzono także zasadę do co najmniej 35 godzin
nieprzerwanego odpoczynku w każdym tygodniu, przy czym odpoczynek ten
winien obejmować co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku
dobowego. Regularny cotygodniowy odpoczynek może być ograniczony do 24
godzin jedynie wobec pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy
zakładem pracy, w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w
celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska
albo usuwania awarii, w przypadku zmiany pory wykonywania pracy, w
związku z jego przejściem na inną zmianę, zgodnie z ustalonym rozkładem
czasu pracy.
Organizacja czasu pracy to jeden z podstawowych
obowiązków pracodawcy. Do jego prawidłowego ustalenia potrzeba jest nie
tylko znajomość przepisów, ale też zachowania pewnych zasad.
Pracodawca powinien wybrać właściwy system czasu pracy, biorąc pod
uwagę potrzeby prowadzonej przez siebie firmy, jak również specyfikę
jej działania. Ponad to pracodawca powinien wprowadzić odpowiedni akt
wewnątrz zakładowy, który ściśle reguluje organizację czasu pracy.
Pracodawca winien ustalić wymiar czasu pracy dla wszystkich
pracowników, wprowadzając również odpowiedni okres rozliczeniowy.
Ostatnim krokiem do organizacji czasu pracy jest stworzenie
indywidualnego rozkładu czasu pracy jeśli pracodawca zatrudnia
pracowników w innym systemie i rozkładzie czasu pracy niż wynika z
przepisów wewnątrzzakładowych.
Spełnienie tych wszystkich kroków
będzie jednak możliwe po zapoznaniu się przez pracodawcę z systemami
czasu pracy w znowelizowanych przepisach kodeksu pracy. Jednak o tym w
kolejnym odcinku tej serii.
Małgorzata Szulc
|
|
| top oferty |
|
| kalendarz szkoleń |
| partnerzy |
|
| newsletter |
|
