|
|
CZAS PRACY
Organizacja czasu pracy to podstawowy obowiązek
pracodawcy. Czas pracy z punktu widzenia uprawnień pracowniczych ma
kluczowe znaczenie. Celem jego uregulowania jest przede wszystkim
zapobieżenie nadmiernej eksploatacji pracownika przez pracodawcę.
Najczęściej ponadto czas pracy jest wprost proporcjonalny do
wynagrodzenia pracownika.
System czasu pracy to mówiąc w uproszczeniu zbiór reguł normujących czas
pracy
w zakładzie pracy. Dzięki lekturze Kodeksu Pracy rozróżnić możemy
podstawowy system czasu pracy oraz szczególne systemy czasu pracy. Te
ostatnie wprowadzają wyjątki od systemu podstawowego.
Zdecydowana
większość pracodawców przy ustalaniu systemu czasu pracy dla wszystkich
pracowników korzysta z podstawowego systemu czasu pracy. Dobowa norma
czasu pracy w tym systemie wynosi 8 godzin, tygodniowa zaś 40 godzin.
Zasadniczy okres rozliczeniowy dla tego systemu wynosi 4 miesiące.
W
przypadku nietypowych warunków organizacyjnych lub technicznych
mających wpływ na przebieg procesu pracy istnieje możliwość
wprowadzenia przez pracodawcę zrównoważonego systemu czasu pracy. Ten
system polega na możliwości przedłużenia dobowego wymiaru czasu pracy
maksymalnie do 12 godzin w okresie rozliczeniowym nie dłuższym niż 1
miesiąc. Jednakże w przyjętym okresie rozliczeniowym każdy okres
takiego przedłużenia musi zostać zrównoważony albo krótszym dobowym
wymiarem czasu pracy w niektórych dniach, albo dniami wolnymi. W
szczególnie uzasadnionych przypadkach okres rozliczeniowy może by
wydłużony do 3 miesięcy.
Ponadto istnieje możliwość przedłużenie
dobowego wymiaru czasu pracy do 16 godzin, w okresie rozliczeniowym nie
przekraczającym 1 miesiąca przy dozorze urządzeń i pogotowia pracy. W
tym systemie czasu pracy pracownikowi przysługuje, bezpośrednio po
każdym okresie wykonania pracy w przedłużonym dobowym okresie wykonania
pracy, odpoczynek przez czas odpowiadający co najmniej liczbie
przepracowanych godzin. System równoważonego system czasu pracy jest
możliwy do wprowadzenia przy pracach przy pilnowaniu mienia lub
ochronie osób, praca w zakładowych strażach pożarnych i zakładowych
służbach ratowniczych. System ten polega na wykonaniu pracy przez 24
godziny na dobę, w okresie rozliczeniowym nie dłuższym niż 1 miesiąc.
Pracodawca jest zobowiązany zapewnić pracownikowi zatrudnionemu w takim
systemie czasu pracy odpoczynek równoważny do czasu przepracowanego
przez danego pracownika, możliwość korzystania z okresu odpoczynku
bezpośredni po okresie pracy, niezależnie od przysługującego
pracownikowi odpoczynku tygodniowego.
Pracodawcą korzystający z
równoważnego czasu pracy powinien mieć na względzie szczególne
unormowanie kwestii odpoczynku. Unormowanie to wydaje się o tyle
istotne, że kodeks wprowadza zasadę co najmniej 35 godzinnego
nieprzerwanego odpoczynku w każdym systemie czasu pracy – w tych
przypadkach niezależnie od tygodniowego nieprzerwanego odpoczynku
przewidzianego w art. 133 kodeksu pracy.
Kolejnym systemem
wprowadzonym do kodeksu pracy jest czas pracy w ruchu ciągłym. Praca w
ruchu ciągłym jest wg KP pracą, która ze względu na technologię
produkcji lub konieczność ciągłego zaspakajania potrzeb ludności nie
może być wstrzymana. W celu zapewnienia ruchu ciągłego konieczne jest
stosowanie specjalnego systemu organizacji pracy w postaci tzw. pracy
zmianowej. System ten polega na wykonywaniu pracy w różnych,
następujących po sobie porach przez zmieniające się zespoły
pracowników. Praca ta musi być wykonywana przez24 godziny na dobę przez
7 dni w tygodniu. Czas pracy w tym systemie może zostać przedłużony do
43 godzin przeciętnie na tydzień. System pracy w ruchu ciągłym oznacza
pracę 3 zmian pracujących po 8 godzin. Wydłużenie dobowego wymiaru
czasu pracy do 12 godzin może następować tylko jednego dnia w
niektórych tygodniach okresu rozliczeniowego, który nie może być
dłuższy niż 4 tygodnie. Okres rozliczeniowy nie może przekroczyć 4
tygodni. Od 1 stycznia roku nie ma możliwości stosowania
czterobrygadowej organizacji pracy w systemie w ruchu ciągłym.
Istotą
przerywanego czasu pracy jest przerwa w trakcie jej wykonywania.
Pracownik w trakcie jednego dnia pracuje kilka godzin, następnie ma
kilka godzin przerwy, z kolei zaś znowu pracuje. Istnieją jednak
ograniczenia takie jak:
• przerywany czas pracy może być
wprowadzony jedynie w przypadku gdy jest to
uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją,
• przerwa może być tylko jedna,
• przerwa nie może przekraczać 5 godzin,
• rozkład czasu pracy uwzględniający przerwę należy ustalić z góry
Czasu
przerwy nie wlicza się co prawda do czasu pracy, za okres ten
przysługuje jednak wynagrodzenie w wysokości połowy wynagrodzenia za
czas przestoju (czyli generalnie połowa stawki zasadniczej). Warto
zwrócić uwagę na fakt, że przerywany system czasu pracy jest systemem
akcesorynym. Z tego względu ustawodawca wskazał, że przy niektórych
systemach czasu pracy nie będzie miał on zastosowania np. równoważny
czas prac.
Pracodawcą może powierzać pracownikowi zadania do
wykonania w ramach zadaniowego czasu pracy, ale tylko wtedy, gdy
znajduje to swoje uzasadnienie w rodzaju pracy lub jej organizacji
albo miejscu wykonywanej pracy. Zadaniowy czas pracy wprowadza się
najczęściej, gdy dla danej pracy utrudnione jest dokładne wskazanie
momentu jej rozpoczęcia i zakończenia, gdy niemożliwa jest kontrola
czasu poświęconego na jej wykonanie, samo jej wykonanie zależy od
zmiennych okoliczności. Pracodawca powinien z góry ustalić pracownikowi
zakres jego zadań, uzgadniając z nim czas potrzebny na ich wykonanie –
na wniosek pracownika. Zakres zadań można ustalić np. w umowie o prace,
regulaminie pracy, układzie zbiorowym pracy, lub też w odrębnym
dokumencie.
Od początku 2004 roku przy określaniu systemu czasu
pracy pracodawcy mogę skorzystać z systemu skróconego tygodnia pracy.
Również i w tym przypadku konieczny jest pisemny wniosek pracownika -
pracodawca nie może go wprowadzić z własnej inicjatywy. System ten
przewiduje dopuszczalność wykonywać pracę przez mniej niż 5 dni w
tygodniu, z tym że w dniach pracy pracownik może pracować maksymalnie
przez 12 godzin na dobę. Okres rozliczeniowy w tym systemie nie może
być dłuższy niż 1 miesiąc. System taki można wprowadzić jedynie na
wniosek pracownika.
Nowym rozwiązaniem w wykorzystaniu systemów
czasu pracy jest system tzw. pracy weekendowej. W ramach tego systemu
pracownik świadczy pracę wyłącznie w piątki, soboty i w niedzielę i w
święta. W tych dniach pracownik może pracować maksymalnie przez 12
godzin na dobę, a okres rozliczeniowy nie może być dłuższy niż 1
miesiąc. System taki można wprowadzić jedynie na wniosek pracownika –
pracodawca nie może go wprowadzić z własnej inicjatywy. Warto zwrócić
uwagę, że przy tym systemie nie wykorzystujemy 40 godzinnej normy czasu
pracy. W konsekwencji należy zatem uznać, że pracownicy zatrudnieni są
w niepełnym wymiarze czasu pracy.
|
|
| top oferty |
|
| kalendarz szkoleń |
| partnerzy |
|
| newsletter |
|
