|
|
Umowa o pracę- prawa i obowiązki pracodawcy i pracownika
Zawarcie umowy o pracę jest podstawowym sposobem nawiązania z pracownikiem stosunku pracy. W zakresie nawiązywania stosunków pracy istotna jest znajomość praw i obowiązków pracodawcy, a także pracownika, w szczególności warunków, na podstawie których pracodawca zawiera z pracownikiem umowę o pracę. Wchodząc na rynek pracy, często czujemy się niepewnie dlatego ważne jest zapoznanie się zainteresowanych osób z zasadami i warunkami zawierania umowy o pracę, co jest koniecznym elementem do tego aby proces naboru i nawiązywania stosunku pracy mógł przebiegać prawidłowo.
Stosunek pracy to taki stosunek prawny, w którym pracownik zobowiązuje się do wykonania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem. Oczywiście aby doszło do zawarcia ww. stosunku pracy oraz ustalenia warunków pracy i płacy (bez względu na podstawę prawną tego stosunku) strony, na podstawie art. 11 Kp, muszą złożyć zgodne oświadczenie woli.
Niemniej jednak zanim dojdzie do nawiązania stosunku pracy to osoba ta jest kandydatem ubiegającym się o zatrudnienie u danego pracodawcy (art. 22 p.1 Kp). Zgodnie z nowelizacją Kodeksu pracy, w celu harmonizacji przepisów z Konstytucją o ochronie danych osobowych, pracodawca może żądać od kandydata na pracownika podania następujących danych:
1)imienia (imion) i nazwiska,
2) imiona rodziców,
3) daty urodzenia,
4) miejsca zamieszkania (adresu do korespondencji),
5) wykształcenia,
6) przebiegu dotychczasowego zatrudnienia.
Natomiast już po nawiązaniu stosunku pracy pracodawca może dodatkowo żądać od pracownika:
1) innych danych osobowych pracownika, jeżeli podanie takich danych jest konieczne ze względu na korzystanie przez pracownika ze szczególnych uprawnień przewidzianych w prawie pracy,
2) numeru PESEL pracownika.
Zanim pracownik zostanie dopuszczony do pracy pracodawca powinien zawrzeć z nim umowę o pracę, która jest podstawową formą nawiązania stosunku pracy. Kodeks pracy wyróżnia następujące rodzaje umów:
- Umowa o pracę na okres próbny
- Umowa na czas określony
- Umowa na czas wykonania określonej pracy
- Umowa na zastępstwo
- Umowa na czas nieokreślony
Od 1 stycznia 2004 roku istnieje już wprost sformułowany obowiązek zawarcia umowy o pracę w formie pisemnej. Jeżeli umowa nie zostanie zawarta w tej formie, pracodawca powinien najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy przez pracownika, potwierdzić pracownikowi na piśmie ustalenie co do rodzaju umowy oraz jej warunków. Ponadto każda zmiana warunków określonych w umowie o pracę wymaga formy pisemnej.
Nowela Kodeksu pracy z 14 listopada 2003, dostosowująca przepisy prawa do wymogów prawa unijnego, rozszerzyła obowiązki pracodawcy co do treści umowy o pracę. Oprócz stron, rodzaju i daty zawarcia umowy pracodawca ma obowiązek określić także: rodzaj pracy, miejsce jej wykonywania, wynagrodzenie, ze wskazaniem składników wynagrodzenia, wymiaru czasu pracy, terminu rozpoczęcia pracy. Natomiast w ciągu 7 dni od dnia zawarcia umowy pracodawca informuje pracownika na piśmie o:
a) obowiązującej dobowej i tygodniowej normie czasu pracy,
b) częstotliwości wypłaty wynagrodzenia za pracę,
c) urlopie wypoczynkowym, oraz
d) długości wypowiedzenia umowy o pracę.
Natomiast jeżeli pracodawca nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu pracy (tj. zatrudnia mniej niż 20 pracowników) obowiązany jest także dodatkowo poinformować o:
- porze nocnej,
- miejscu, terminie i czasie wypłaty wynagrodzenia za pracę,
- przyjętym sposobie potwierdzania przez pracownika, przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy. Zasada ta obowiązuje jednak pracodawcę w stosunku do pracowników zatrudnionych od 1 stycznia 2004 roku. Wszyscy ci pracownicy, którzy zostali zatrudnieni przed 1 stycznia 2004 powinni byli uzyskać taką informację do 30 czerwca 2004 roku.
Ważną kwestią nawiązania stosunku pracy jest także zmiana przepisów co do zawierania umowy na czas określony. Od dnia wejścia Polski do UE, znów aktualnie obowiązuje zasada, że zawarcie kolejnej umowy o pracę na czas określony jest równoznaczne w skutkach prawnych z zawarciem umowy na czas nieokreślony, jeżeli poprzednio strony dwukrotnie zawarły umowę o pracę na czas określony na następujące po sobie okresy, o ile przerwa miedzy rozwiązaniem poprzedniej a zawiązaniem kolejnej umowy nie przekracza 1 miesiąca. Reguła ta nie obowiązuje jednak w przypadku umów o pracę na czas zastępstwa lub w celu wykonywania pracy o charakterze dorywczym, sezonowym lub zadań realizowanych cyklicznie. Ustawodawca w ten sposób ograniczył także zjawisko aneksowania umów zawieranych na czas określonych. Zawarcie w trakcie umowy o pracę na czas określony porozumienia przedłużającego czas jej trwania, traktowane będzie jako zawarcie kolejnej umowy na czas określony i w konsekwencji – gdy będzie to trzeci taki aneks – spowoduje przekształcenie się umowy terminowej na czas nieokreślony.
Umowa o pracę daje szereg przywilejów, ale także obowiązków pracownikowi i samemu pracodawcy. Warto wspomnieć chociażby o zasiłkach, prawie do płatnego urlopu czy określonych świadczeń socjalnych. Trzeba jednak pamiętać, że pracownika obowiązuje szereg ograniczeń, które wynikają z charakteru umów o pracę, chociażby czas pracy, obowiązek przestrzegania regulaminu pracy, konieczność wykonywania poleceń pracodawcy. Warto pamiętać o tym, że rynek pracy ciągle się zmienia, a co za tym idzie powstają nowe formy zatrudnienia (współpracy), oczywiście na bazie podstawowych umów. Można chociażby wspomnieć o nowej formie pracy jaką jest telepraca, czy praca na wezwanie, w której pracodawca może wezwać pracownika w każdej chwili. Jednak niezależnie od formy zatrudnienia, w każdej sytuacji należy pamiętać o swoich prawach i obowiązkach wynikających z Kodeksu pracy.
Małgorzata Szulc
|
|
| top oferty |
|
| kalendarz szkoleń |
| partnerzy |
|
| newsletter |
|
